วิดีโอชุด “เจ้าเมืองขุขันธ์ ความทรงจำชาวขุขันธ์” โดย The Isaan Record เป็นการบอกเล่าประวัติศาสตร์เมืองขุขันธ์ผ่านความทรงจำและคำบอกเล่าของคนในท้องถิ่น ซึ่งมีรายละเอียดเพิ่มเติมจากประวัติศาสตร์กระแสหลักดังนี้ครับ
1. การตั้งรกรากและชัยภูมิของเมือง
- จุดเริ่มต้นที่วัดบก: ข้อมูลระบุว่า “พระยาขุขันธ์” ได้อพยพมาตั้งรกรากในบริเวณที่เป็นบ้านวัดบกในปัจจุบัน
- คุ้มและคุก: ในอดีตบริเวณวัดบกมี “คุ้ม” (ที่พำนักของเจ้าเมือง) เรียกว่า คุ้มเวียง และทางทิศเหนือของวัดบกยังมีพื้นที่ที่เคยเป็นคุกสำหรับจองจำนักโทษของเมืองขุขันธ์อีกด้วย
- การเลือกทำเล: สาเหตุที่อพยพมาตั้งเมืองในบริเวณนี้ เนื่องจากมีการสำรวจตามลำน้ำห้วยสำราญแล้วพบว่าพื้นที่ตรงนี้เป็นดอนใหญ่ (ที่ดอน) มีป่าไม้สมบูรณ์ และใกล้แหล่งน้ำซึ่งเหมาะแก่การตั้งเมือง
2. บทบาทของ “ตาเชียงขัน” และความสัมพันธ์กับราชวงศ์จักรี
- ความเก่าแก่: เมืองขุขันธ์มีประวัติย้อนไปได้ถึงสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย
- ตาเชียงขันกับศึกเวียงจันทน์: ในสมัยรัชกาลที่ 1 (พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช) เมื่อครั้งเกิดกบฏทางเวียงจันทน์ ชื่อเสียงของ “ตาเชียงขัน” (น้องชายของตาจะ) เป็นที่เลื่องลือมากในด้าน คงกระพันชาตรี
- การร่วมทัพ: พระยาจักรี (รัชกาลที่ 1 ในขณะนั้น) จึงได้มาเชิญตาเชียงขันไปร่วมทัพเพื่อยกไปตีเมืองเวียงจันทน์ด้วย
3. การสืบทอดสายเลือดเจ้าเมือง
- สายตระกูล: ผู้อาวุโสระบุว่า เจ้าเมืองขุขันธ์ในยุคต่อ ๆ มา ล้วนเป็นลูกหลานเชื้อสายของพระยาขุขันธ์ทั้งสิ้น
- ความทรงจำของชาวบ้าน: ข้อมูลเหล่านี้เป็นการถ่ายทอดผ่านคำบอกเล่าสืบต่อกันมา ซึ่งชาวบ้านเชื่อว่ามีหลักฐานและความน่าเชื่อถือที่ฝังอยู่ในพื้นที่จริง เช่น ชื่อคามวาสีหรือจุดตั้งคุ้มต่าง ๆ
4. สภาพพื้นที่ในอดีต
- ในสมัยนั้น พื้นที่แถบวัดกลางและใจกลางเมืองขุขันธ์ยังเป็นป่าดงดิบขนาดใหญ่ ก่อนที่จะมีการถากถางและขยายชุมชนออกมาจากบริเวณวัดบก
5. จุดเริ่มต้นและการตั้งรกราก
- ทำเลที่ตั้ง: เมืองขุขันธ์มีการตั้งรกรากครั้งแรกในบริเวณที่เป็น วัดบก ในปัจจุบันพระยาขุขันธ์ ได้อพยพมาตั้งหมู่บ้านที่นี่
- ชัยภูมิ: สาเหตุที่เลือกบริเวณนี้เพราะเป็นที่ดอนขนาดใหญ่ มีความอุดมสมบูรณ์ และอยู่ใกล้กับ ห้วยสำราญ ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญ
- คุ้มและคุก: ในอดีตบริเวณวัดบกมี “คุ้มเวียง” (ที่พำนักของเจ้าเมือง) และมีพื้นที่ที่เคยเป็นคุกสำหรับจองจำนักโทษทางทิศเหนือของวัด
6. ความสำคัญในทางประวัติศาสตร์
- ความเก่าแก่: ประวัติเมืองขุขันธ์ย้อนกลับไปได้ถึงสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ก่อนการตั้งกรุงธนบุรีและกรุงเทพฯ
- ความสัมพันธ์กับราชวงศ์จักรี: ในสมัยรัชกาลที่ 1 (ขณะดำรงพระยศเป็นพระยาจักรี) ได้มีการมาเชิญ “ตาเชียงขัน” ไปร่วมทัพรบที่เวียงจันทน์ เนื่องจากท่านมีชื่อเสียงโด่งดังในเรื่องของ “ความคงกระพันชาตรี”
7. การสืบทอดสายตระกูล
- เจ้าเมืองขุขันธ์ในรุ่นต่อ ๆ มาล้วนเป็นผู้สืบเชื้อสายมาจากพระยาขุขันธ์ ซึ่งข้อมูลเหล่านี้ถูกส่งต่อผ่านความทรงจำและคำบอกเล่าของคนในพื้นที่
- ในอดีตพื้นที่บริเวณใจกลางเมืองขุขันธ์และวัดกลางยังคงเป็นป่าใหญ่ ก่อนที่จะมีการขยายตัวของเมืองออกมาจากบริเวณบ้านวัดบก
