ประวัติศาสตร์ก่อนจะชื่อจังหวัดศรีสะเกษ

เล่าประวัติฯ | EP.20 ก่อนจะชื่อจังหวัดศรีสะเกษ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำริจัดการปฏิรูปการปกครองตามหัวเมืองต่าง ๆ ให้รวมศูนย์กลางเข้าเป็นหนึ่งเดียวกัน เนื่องจากสมัยก่อนจะมีตำแหน่งเจ้าเมืองปกครอง มีอำนาจในการปกครองท้องถิ่น มีอิทธิพลในท้องถิ่นนั้น ๆ ในหัวเมืองใหญ่นอกราชอาณาเขต หรือบางเมือง ที่เจ้าเมืองหรือเจ้าผู้ครองนครสามารถแต่งตั้งขุนนางเองได้ และเมื่อเจ้าเมืองหรือเจ้าผู้ครองนครถึงแก่กรรม บุตรหลานผู้สืบสกุลก็สามารถเป็นเจ้าเมืองครองอำนาจในเมืองนั้น ๆ สืบต่อไปได้ ด้วยความที่ทรงไม่ไว้วางพระทัยในความไม่มั่นคงของราชอาณาจักร พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่ จึงทรงโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งตำแหน่งข้าหลวงประจำเมืองใหญ่ ๆ และมีความสำคัญในแต่ละภูมิภาคจากส่วนกลาง มากำกับดูแลเมืองสำคัญและเมืองบริวารอีกชั้นหนึ่งด้วย และในปีพุทธศักราช 2481 ได้มีพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนนามจังหวัด จาก “จังหวัดขุขันธ์” ให้เป็นเป็น จังหวัดศรีสะเกษ มาจนถึงปัจจุบัน

“เล่าประวัติฯ” สรุปประวัติความเป็นมาของจังหวัดศรีสะเกษ โดยมีใจความสำคัญดังนี้

1. จุดเริ่มต้นและการเปลี่ยนชื่อจังหวัด

• เดิมทีจังหวัดนี้ไม่ได้ชื่อศรีสะเกษ แต่ชื่อว่า “จังหวัดขุขันธ์”
• มีการประกาศเปลี่ยนชื่อจากจังหวัดขุขันธ์เป็น “จังหวัดศรีสะเกษ” เมื่อปี พ.ศ. 2481

2. สมัยกรุงศรีอยุธยา: การสร้างเมือง

• ประวัติการสร้างเมืองปรากฏชัดเจนในสมัยอยุธยาตอนกลาง (ประมาณ พ.ศ. 2203–2232) โดยกลุ่มชนที่อาศัยอยู่เดิมถูกเรียกว่า “เขมรป่าดง”
• ตำนานพญาช้างเผือก: ในปี พ.ศ. 2302 พญาช้างเผือกมงคลในราชสำนักหนีเข้าป่า หัวหน้ากลุ่มชนเผ่าเขมรป่าดง นำโดย “ตากะจะ” (หรือตาไกร) และ “เชียงขัน” ได้อาสาตามจับจนสำเร็จ
• เพื่อเป็นการตอบแทน ความดีความชอบนี้ทำให้ตากะจะได้รับบรรดาศักดิ์เป็น “หลวงแก้วสุวรรณ” และยกบ้านปราสาทสี่เหลี่ยมโคกลำดวนขึ้นเป็น “เมืองขุขันธ์” โดยต่อมาท่านได้รับเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น “พระไกรภักดีศรีนครลำดวน” เจ้าเมืองขุขันธ์คนแรก

3. สมัยธนบุรีถึงรัตนโกสินทร์ตอนต้น: การแยกตัวของเมืองศรีสะเกษ

• ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) เกิดความขัดแย้งระหว่างเจ้าเมืองขุขันธ์และปลัดเมือง
• “พระภักดีภูธรสงคราม” (ท้าวอุ่น) ซึ่งเป็นปลัดเมืองในขณะนั้น ได้เดินทางเข้ากรุงเทพฯ เพื่อขอแยกพื้นที่บางส่วนจากเมืองขุขันธ์มาตั้งเป็นเมืองใหม่
• ในปี พ.ศ. 2325 รัชกาลที่ 1 ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะบ้านโนนสามขาสระกำแพง ขึ้นเป็น “เมืองศรีสะเกษ” และตั้งท้าวอุ่นเป็น “พระยารัตนวงศา” เจ้าเมืองศรีสะเกษท่านแรก

4. การย้ายที่ตั้งเมือง

• เนื่องจากที่ตั้งเดิม (บ้านโนนสามขาสระกำแพง) กันดารน้ำ ในปี พ.ศ. 2328 จึงได้ย้ายเมืองมาตั้งที่ “บ้านหนองพันทาเจียงอี” ริมลำน้ำห้วยสำราญ (ซึ่งเป็นที่ตั้งปัจจุบันในเขตเทศบาลเมืองศรีสะเกษ)
• ชื่อ “เจียงอี” ในภาษาเขมร/ส่วย แปลว่า “ช้างป่วย” เนื่องจากบริเวณนั้นเคยเป็นที่พักรักษาช้าง

5. การปฏิรูปการปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5

• พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงปฏิรูปการปกครองหัวเมืองต่างๆ ให้รวมศูนย์เข้าสู่ส่วนกลาง โดยการแต่งตั้งข้าหลวงจากกรุงเทพฯ ไปกำกับดูแล เพื่อความมั่นคงของราชอาณาจักร

สรุปได้ว่า ศรีสะเกษมีรากฐานมาจากความดีความชอบในการตามจับช้างเผือก และการแยกตัวออกมาจากเมืองขุขันธ์จนกลายเป็นจังหวัดที่สำคัญในปัจจุบัน